Wyraz optometrysta pochodzi z języka angielskiego, gdzie optometrist oznacza specjalistę zajmującego się badaniem wzroku i doborem odpowiednich metod korekcji. Rdzeń opto- wywodzi się z greki (opsis – widzenie, wzrok), a metria oznacza pomiar. Można więc odczytać to jako osobę zajmującą się pomiarem wzroku. Do polszczyzny termin ten trafił stosunkowo późno, w drugiej połowie XX wieku, wraz z popularyzacją usług optycznych i rozwojem nauk o widzeniu.
Wcześniej w codziennej polszczyźnie używano głównie określenia okulista, które dla wielu Polaków do dziś jest pierwszym skojarzeniem z badaniem oczu. Wprowadzenie odrębnego terminu miało jednak podkreślić różnicę pomiędzy lekarzem a specjalistą z zakresu optometrii.
Rola optometrysty w systemie ochrony wzroku
W Polsce zawód optometrysty jest stosunkowo młody, choć w krajach anglosaskich ma długą tradycję. Optometrysta nie jest lekarzem, lecz specjalistą, którego zadaniem jest wykonywanie badań refrakcji, czyli oceny ostrości widzenia i ustalania odpowiednich parametrów szkieł okularowych czy soczewek kontaktowych.
W praktyce oznacza to, że pacjent, który zauważa u siebie pogorszenie ostrości wzroku, nie musi od razu udawać się do okulisty. Może wybrać wizytę u optometrysty, który przeprowadzi pomiar, dobierze odpowiednie szkła, a w razie potrzeby skieruje do lekarza, jeśli zauważy symptomy poważniejszych schorzeń oczu.
Jak odróżnić optometrystę od okulisty i optyka?
Trzy terminy – optyk, okulista i optometrysta – bywają mylone, chociaż odnoszą się do odmiennych ról.
-
Okulista to lekarz medycyny, diagnozujący i leczący choroby oczu. Może przepisywać leki i wykonywać zabiegi.
-
Optometrysta skupia się na ocenie jakości widzenia i doborze korekcji optycznej, czyli głównie okularów i soczewek.
-
Optyk natomiast realizuje recepty wystawione przez okulistę lub optometrystę, wykonując i dopasowując okulary.
Rozróżnienie tych zawodów w polszczyźnie jest ważne, ponieważ precyzyjnie określa kompetencje każdego z nich.
Optometrysta w polskiej terminologii naukowej
Z perspektywy językoznawczej wyraz optometrysta jest neologizmem przyjętym z języka obcego, ale przystosowanym do polskiego systemu słowotwórczego. Końcówka -ysta sprawia, że termin wpisuje się w grupę rzeczowników osobowych, takich jak pianista czy farmaceuta. Ciekawym faktem jest, że równolegle funkcjonuje termin optometria na określenie dziedziny nauki.
Polskie Towarzystwo Optometrii i Optyki wskazuje, że zawód optometrysty wymaga ukończenia odpowiednich studiów, a więc słowo nie opisuje osoby przypadkowej, lecz specjalistę z formalnym wykształceniem.
Obecność słowa w polszczyźnie potocznej i specjalistycznej
Choć termin jest obecny w literaturze fachowej od wielu lat, w języku codziennym pojawia się rzadziej. Wielu pacjentów nadal mówi byłam u okulisty, żeby dobrać okulary, choć faktycznie korzystało z usług optometrysty. To zjawisko dobrze ilustruje proces asymilacji nowego słownictwa: zanim stanie się ono powszechne, często bywa zastępowane starszym, lepiej zakorzenionym określeniem.
Dla językoznawców interesujące jest to, że mimo rosnącej obecności w przestrzeni publicznej, wyraz nadal brzmi dla części osób obco. Można to porównać z innymi terminami medycznymi, które wchodzą do języka ogólnego, jak fizjoterapeuta czy logopeda.
Czy optometrysta to zawód przyszłości?
Rozwój cywilizacji sprawia, że problemy ze wzrokiem stają się coraz powszechniejsze. Praca przy komputerze, korzystanie z urządzeń mobilnych i starzenie się społeczeństwa powodują, że zapotrzebowanie na specjalistów od korekcji wzroku będzie rosło. W tym kontekście także sama nazwa optometrysta ma szansę zadomowić się w polszczyźnie na stałe.
Słowo to dobrze ilustruje, jak język reaguje na zmiany społeczne i zawodowe. Nie jest tworem sztucznym, lecz odpowiedzią na realną potrzebę nazwania nowego zjawiska.
Optometrysta, a świadomość językowa Polaków
Dla osób zainteresowanych polszczyzną ciekawy może być proces, w którym słowo przechodzi z języka specjalistycznego do ogólnego. Na początku bywa zarezerwowane dla środowiska naukowego i zawodowego, później powoli przenika do codziennych rozmów. W przypadku optometrysty można obserwować właśnie tę fazę.
Im częściej pacjenci spotykają się z terminem w gabinetach i salonach optycznych, tym większa szansa, że słowo utrwali się w świadomości społecznej. Warto też zauważyć, że jest ono jednoznaczne – w przeciwieństwie do okulisty, który bywa kojarzony zarówno z leczeniem, jak i doborem okularów, optometrysta precyzyjnie wskazuje na badanie i pomiar wzroku.
Współczesna rola optometrysty w języku i praktyce
Optometrysta jest więc nie tylko specjalistą od wzroku, lecz także świadectwem tego, jak polszczyzna otwiera się na nowe pojęcia. Z jednej strony mamy do czynienia z praktycznym zawodem, z drugiej – z ciekawym przykładem słowotwórczej adaptacji, która pokazuje elastyczność języka.
Można przypuszczać, że w kolejnych latach wyraz ten stanie się dla większości Polaków tak oczywisty, jak dziś brzmią nazwy innych zawodów medycznych. Warto go znać i rozumieć, bo jest nie tylko elementem terminologii fachowej, ale także częścią współczesnego obrazu polszczyzny.
Źródło: www.biznesnet.pl
