Jajka mogą zachować dobrą jakość przez dłuższy czas, ale tylko wtedy, gdy są właściwie przechowywane i mają nieuszkodzoną skorupkę. Nie zawsze da się ocenić ich stan bez rozbicia, dlatego przed dodaniem jajka do ciasta, jajecznicy lub innej potrawy warto wykonać kilka prostych czynności. Sprawdzenie daty na opakowaniu, wyglądu skorupki, zachowania jajka w wodzie oraz zapachu po rozbiciu pozwala ograniczyć ryzyko wykorzystania zepsutego produktu.
Jak sprawdzić czy jajko nadaje się jeszcze do jedzenia?
Najpierw należy obejrzeć opakowanie i sprawdzić podaną przez producenta datę minimalnej trwałości. Jajka powinny być przechowywane zgodnie z informacją na etykiecie, najlepiej w lodówce i w oryginalnym kartonowym opakowaniu. Karton ogranicza uszkodzenia oraz kontakt z innymi produktami, a także pomaga chronić jajka przed przejmowaniem zapachów. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego zaleca przechowywanie jaj w lodówce, w oryginalnym opakowaniu i zgodnie z terminem umieszczonym przez producenta.
Upływ daty nie jest jedynym elementem, który należy brać pod uwagę. Znaczenie ma również sposób przechowywania. Jajko pozostawione przez dłuższy czas w wysokiej temperaturze może stwarzać większe ryzyko niż produkt przechowywany bez przerwy w chłodzie. Nie powinno się też używać jaj ze skorupką pękniętą, mocno zabrudzoną, lepką lub pokrytą nalotem.
Przed rozbiciem warto delikatnie obrócić jajko w dłoni i sprawdzić, czy skorupka nie ma mikropęknięć. Następnie każde niepewne jajko najlepiej rozbić do osobnej miseczki, a nie bezpośrednio na patelnię albo do naczynia z innymi składnikami. Jeżeli okaże się zepsute, nie trzeba będzie wyrzucać całej przygotowywanej potrawy.
Najbardziej miarodajna domowa ocena następuje po rozbiciu. Trzeba sprawdzić zapach, kolor białka i żółtka oraz obecność nietypowych zmian. Zepsute jajko zwykle wydziela mocny, odpychający zapach, który może być wyczuwalny zarówno na surowo, jak i po ugotowaniu. Według amerykańskiej służby bezpieczeństwa żywności nieprzyjemny zapach po rozbiciu jest wyraźnym sygnałem, że jajko należy wyrzucić.
Po czym poznać, że jajko jest nieświeże?
Wraz z upływem czasu jajko traci wodę i dwutlenek węgla przez pory skorupki. Powiększa się znajdująca się wewnątrz komora powietrzna, białko staje się rzadsze, a żółtko bardziej płaskie i mniej zwarte. Są to naturalne oznaki starzenia się produktu. Nie zawsze oznaczają, że jajko jest zepsute, ale wskazują na pogorszenie jego jakości.
Świeże jajko po rozbiciu ma zwykle wypukłe żółtko otoczone zwartą warstwą gęstego białka. Starsze może rozlewać się po większej powierzchni talerza. Żółtko będzie bardziej płaskie, a białko wodniste. Takie jajko może nadal nadawać się do spożycia po dokładnej obróbce cieplnej, jeżeli było prawidłowo przechowywane, nie ma nietypowego wyglądu i nie wydziela nieprzyjemnego zapachu.
Jajko trzeba wyrzucić, gdy po rozbiciu zauważalne są:
- odpychający, siarkowy, gnilny lub nietypowo ostry zapach;
- przebarwienia białka albo żółtka, zwłaszcza różowe, zielonkawe lub czarne zmiany;
- pleśń, śluz, wyciek przez skorupkę albo inne oznaki rozkładu.
Niewielka plamka krwi na żółtku nie świadczy sama w sobie o zepsuciu. Powstaje zwykle wskutek pęknięcia drobnego naczynia krwionośnego podczas tworzenia jajka. Podobnie mętne białko nie musi być wadą — może występować właśnie w bardzo świeżych jajach.
Nie można natomiast zobaczyć ani wyczuć wszystkich chorobotwórczych bakterii. Jajko wyglądające i pachnące prawidłowo może być zanieczyszczone pałeczkami Salmonella. Dlatego ocena świeżości nie zastępuje zasad higieny, przechowywania w chłodzie i odpowiedniej obróbki cieplnej. Państwowa Inspekcja Sanitarna ostrzega, że Salmonella może występować na powierzchni skorupek, a spożycie zanieczyszczonych jaj bez właściwego ogrzania wiąże się z ryzykiem zatrucia.
Czy test jajka w wodzie naprawdę działa?
Popularna metoda polega na zanurzeniu jajka w wysokim naczyniu z zimną wodą. Bardzo świeże jajko zazwyczaj opada na dno i pozostaje w pozycji poziomej. Starsze może unosić jeden koniec, stawać pionowo lub wypływać na powierzchnię. Dzieje się tak dlatego, że wraz z upływem czasu powiększa się jego komora powietrzna.
Test wodny pozwala więc orientacyjnie określić wiek i jakość jajka, ale nie daje odpowiedzi, czy produkt jest wolny od bakterii. Jajko pływające może być stare i mieć słabszą jakość, a mimo to nie być zepsute. Amerykański Departament Rolnictwa wyjaśnia, że unoszenie się jajka wynika z powiększenia komory powietrznej. Zaleca rozbicie takiego produktu do osobnej miski oraz ocenę zapachu i wyglądu.
Równie ważne jest to, że jajko opadające na dno nie ma gwarancji bezpieczeństwa. Test nie wykrywa Salmonelli ani innych drobnoustrojów. Może być pomocny przy ocenie jakości kulinarnej, ale nie powinien stanowić jedynego kryterium decyzji.
Po wykonaniu próby jajko należy osuszyć i wykorzystać możliwie szybko. Jeżeli skorupka była pęknięta lub woda dostała się do środka, bezpieczniej jest zrezygnować z jego spożycia.
Czy potrząsanie jajkiem pozwala ocenić świeżość?
Inną domową metodą jest delikatne potrząśnięcie jajkiem przy uchu. W bardzo świeżym jajku zawartość jest zwarta, dlatego zazwyczaj nie słychać wyraźnego przelewania. W starszym białko staje się rzadsze, a komora powietrzna większa, co może powodować odgłos chlupania.
Metoda ta nie jest jednak szczególnie dokładna. Brak dźwięku nie potwierdza bezpieczeństwa produktu, a chlupanie nie musi jeszcze oznaczać zepsucia. Potrząsanie może jedynie zasugerować, że jajko jest starsze. Ostateczną decyzję należy podjąć po rozbiciu do oddzielnego naczynia.
Nie powinno się też potrząsać jajkiem energicznie. Może to uszkodzić błony wewnętrzne, osłabić strukturę żółtka albo spowodować niewidoczne pęknięcie skorupki.
Jak prawidłowo przechowywać jajka?
Jajka najlepiej trzymać w stabilnej, niskiej temperaturze, w głębi lodówki, a nie na jej drzwiach. Na drzwiach temperatura zmienia się za każdym razem, gdy lodówka jest otwierana. Oryginalne opakowanie zmniejsza również ryzyko przypadkowego stłuczenia i kontaktu skorupki z gotową żywnością.
Nie należy myć jaj przed schowaniem do lodówki. Skorupka ma naturalną warstwę ochronną, a jej wcześniejsze zmycie może ułatwiać przenikanie zanieczyszczeń przez pory. Polskie służby sanitarne zalecają mycie jaj dopiero bezpośrednio przed użyciem oraz mycie rąk po kontakcie z surowym produktem.
Podczas przygotowywania posiłku nie wolno dotykać brudnymi rękami pieczywa, warzyw, sztućców ani innych produktów gotowych do jedzenia. Po rozbiciu jaj należy umyć ręce, miskę, blat i przybory kuchenne. Skorupki trzeba od razu wyrzucić.
Szczególną ostrożność należy zachować przy potrawach podawanych bez pełnej obróbki cieplnej, takich jak domowy majonez, kogel-mogel, kremy, tiramisu czy niektóre sosy. Dzieci, seniorzy, kobiety w ciąży oraz osoby z osłabioną odpornością powinny unikać surowych i niedogotowanych jaj. Takie zalecenie przedstawia również NIZP PZH.
Czy można zjeść jajko po dacie z opakowania?
Data minimalnej trwałości określa okres, w którym odpowiednio przechowywany produkt powinien zachować przewidywaną jakość. Nie oznacza to jednak, że każde jajko dzień po upływie daty automatycznie staje się zepsute. Jednocześnie im starszy produkt, tym ostrożniej należy go oceniać.
Najpierw trzeba ustalić, czy jajka były cały czas przechowywane zgodnie z zaleceniami. Następnie należy obejrzeć skorupkę i rozbić każde jajko do osobnej miski. Jeżeli pojawi się nietypowy zapach, kolor lub konsystencja, produkt trzeba wyrzucić.
Starszych jaj nie warto wykorzystywać do potraw surowych albo tylko lekko ogrzewanych. Bezpieczniejszym rozwiązaniem jest dokładne ugotowanie lub usmażenie ich tak, aby białko i żółtko były ścięte. Obróbka cieplna zmniejsza ryzyko zakażenia, ale nie jest sposobem na „uratowanie” jajka, które już wykazuje oznaki zepsucia.
Co jeśli zjem zepsute jajko?
Zjedzenie zepsutego lub skażonego jajka może prowadzić do zatrucia pokarmowego. Ryzyko nie wynika wyłącznie z wieku produktu, lecz przede wszystkim z obecności chorobotwórczych drobnoustrojów, w tym bakterii Salmonella.
Najczęstsze objawy zakażenia Salmonellą obejmują biegunkę, gorączkę i skurcze brzucha. Mogą wystąpić także nudności, wymioty, ból głowy oraz utrata apetytu. Objawy pojawiają się zazwyczaj od 6 godzin do 6 dni po zakażeniu i u większości osób utrzymują się od 4 do 7 dni.
W przypadku łagodnego zatrucia najważniejsze jest przyjmowanie płynów małymi porcjami, aby zapobiec odwodnieniu. Nie należy samodzielnie przyjmować antybiotyków ani silnych leków hamujących biegunkę bez konsultacji medycznej.
Pilnej porady lekarskiej wymagają między innymi:
- krew w stolcu, silny lub narastający ból brzucha i wysoka gorączka;
- niemożność utrzymania płynów z powodu uporczywych wymiotów;
- oznaki odwodnienia, takie jak bardzo mała ilość moczu, suchość w ustach, osłabienie lub zawroty głowy.
Szybciej należy skontaktować się z lekarzem również wtedy, gdy objawy dotyczą małego dziecka, seniora, kobiety w ciąży lub osoby z obniżoną odpornością. W tych grupach zakażenie może mieć cięższy przebieg i wymagać leczenia szpitalnego.
Czy nieświeże jajko wywołuje wzdęcia?
Wzdęcia mogą pojawić się po zjedzeniu nieświeżego jajka, ale nie są najbardziej charakterystycznym ani jedynym objawem zatrucia. Podczas infekcji przewodu pokarmowego może dochodzić do skurczów jelit, biegunki, zwiększonego wytwarzania gazów i uczucia rozpierania w brzuchu. Zwykle jednak występują także inne dolegliwości, takie jak nudności, ból brzucha, gorączka lub wymioty.
Same wzdęcia po jajku nie dowodzą, że produkt był zepsuty. Przyczyną może być niestrawność, zbyt obfity lub tłusty posiłek, indywidualna reakcja układu pokarmowego albo inny składnik dania. W przypadku alergii na białka jaja mogą pojawić się objawy ze strony przewodu pokarmowego, ale także wysypka, obrzęk, świąd lub trudności z oddychaniem. Alergia wymaga innego postępowania niż zatrucie pokarmowe.
Jeżeli wzdęcie jest łagodne i szybko mija, zwykle wystarczy obserwacja samopoczucia. Gdy towarzyszą mu biegunka, gorączka, silne skurcze, wymioty albo objawy odwodnienia, należy brać pod uwagę zatrucie i skontaktować się z lekarzem.
Najbezpieczniejsza metoda oceny jajka
Najrozsądniej jest połączyć kilka sposobów oceny. Najpierw trzeba sprawdzić termin i warunki przechowywania, później obejrzeć skorupkę, a następnie rozbić jajko do oddzielnej miseczki. Test z wodą może pomóc określić przybliżony wiek, ale nie wykrywa bakterii i nie zastępuje oceny zapachu.
Jajko należy wyrzucić zawsze wtedy, gdy budzi poważne wątpliwości. Oszczędność jednego produktu nie jest warta ryzyka zatrucia. W kuchni dobrze sprawdza się prosta zasada: gdy zapach, wygląd, skorupka albo historia przechowywania są podejrzane, jajka nie należy próbować ani dodawać do potrawy.
Źródło: www.force.org.pl
