Pracownicy wykonujący obowiązki w warsztatach, magazynach, zakładach produkcyjnych, na budowie czy przy obsłudze maszyn często otrzymują od pracodawcy odzież i obuwie robocze. Pojawia się jednak pytanie: co ile należy się odzież ochronna w pracy? Wbrew częstemu przekonaniu przepisy nie ustalają jednej częstotliwości wymiany obowiązującej wszystkie firmy i stanowiska. Okres użytkowania powinien zostać określony przez pracodawcę, a zużyta odzież musi zostać wymieniona także wtedy, gdy przewidziany termin jeszcze nie upłynął.
Co ile należy się odzież ochronna w pracy?
Nie ma przepisu, zgodnie z którym każdy pracownik powinien otrzymać nowe ubranie robocze na przykład raz na pół roku albo raz w roku. Rodzaje odzieży i obuwia oraz przewidywane okresy ich użytkowania ustala pracodawca po konsultacji z pracownikami lub ich przedstawicielami. Na tej podstawie w zakładzie mogą zostać przygotowane tabele norm przydziału.
W jednej firmie spodnie robocze mogą mieć przewidziany okres użytkowania wynoszący 12 miesięcy, a w innym miejscu będzie on krótszy lub dłuższy. Wszystko zależy od rodzaju wykonywanych prac i warunków, w których odzież jest używana. Inaczej zużywa się ubranie pracownika magazynu, a inaczej osoby codziennie wykonującej ciężkie prace budowlane.
Ustalony okres nie oznacza przy tym, że pracownik musi korzystać z uszkodzonego ubrania aż do wskazanej daty. Pracodawca powinien zapewnić, aby odzież i obuwie zachowywały właściwości użytkowe i ochronne. Jeżeli ubranie zużyje się wcześniej i nie może zostać naprawione w sposób przywracający te właściwości, powinno zostać zastąpione odpowiednim wyposażeniem.
Czy pracodawca musi dać ubrania robocze?
Tak, ale obowiązek ten nie dotyczy automatycznie każdego pracownika. Zgodnie z Kodeksem pracy pracodawca ma obowiązek nieodpłatnie dostarczyć odzież i obuwie robocze, jeżeli własne ubrania pracownika mogą ulec zniszczeniu albo znacznemu zabrudzeniu. Taki obowiązek występuje również wtedy, gdy wymaga tego technologia, względy sanitarne lub zasady bezpieczeństwa i higieny pracy.
Dlatego pracownik biurowy wykonujący obowiązki przy komputerze zazwyczaj znajduje się w innej sytuacji niż spawacz, mechanik, pracownik produkcji czy osoba wykonująca prace powodujące intensywne zabrudzenie odzieży.
Wydawana odzież i obuwie robocze są własnością pracodawcy. To firma ponosi również odpowiedzialność za zapewnienie, aby wyposażenie zachowywało wymagane właściwości podczas użytkowania.
Nie należy przy tym mylić odzieży roboczej ze środkami ochrony indywidualnej. Odzież robocza ma między innymi chronić prywatne ubrania przed zabrudzeniem lub zniszczeniem, natomiast środki ochrony indywidualnej służą zabezpieczeniu pracownika przed konkretnymi zagrożeniami występującymi na stanowisku.
Czy pracownik może używać własnej odzieży roboczej?
W określonych przypadkach pracodawca może ustalić stanowiska, na których pracownicy mogą korzystać z własnych ubrań i obuwia spełniających wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy. Wówczas pracownikowi przysługuje ekwiwalent pieniężny uwzględniający aktualne ceny takiego wyposażenia.
Nie jest to jednak rozwiązanie dozwolone na każdym stanowisku. Pracownik nie może korzystać z własnej odzieży roboczej między innymi przy bezpośredniej obsłudze maszyn i innych urządzeń technicznych oraz przy pracach powodujących intensywne brudzenie lub skażenie odzieży środkami chemicznymi, promieniotwórczymi albo materiałami biologicznie zakaźnymi.
Przepisy nie określają również jednej częstotliwości wypłacania ekwiwalentu za używanie własnej odzieży i obuwia roboczego. Zasady w tym zakresie powinny zostać ustalone przez pracodawcę w porozumieniu z pracownikami lub ich przedstawicielami.
Co jaki czas należą się buty robocze?
Tak samo jak w przypadku ubrań przepisy nie wprowadzają jednego okresu, po którym każdemu pracownikowi automatycznie przysługuje nowa para butów. Okres użytkowania obuwia powinien zostać określony przez pracodawcę odpowiednio do stanowiska i warunków pracy.
W tabelach obowiązujących w konkretnym zakładzie może więc znaleźć się zapis, że dana para obuwia jest przewidziana na przykład na 12 albo 24 miesiące. Nie są to jednak terminy wynikające automatycznie z Kodeksu pracy i nie można ich stosować jako uniwersalnej zasady dla wszystkich zawodów.
Najważniejszy jest rzeczywisty stan obuwia. Jeżeli podeszwa jest nadmiernie zużyta, but traci wymagane właściwości, pęka albo jego uszkodzenia sprawiają, że nie nadaje się już do bezpiecznego użytkowania, nie powinno się czekać wyłącznie na koniec okresu określonego w tabeli.
Kto ustala okres użytkowania odzieży roboczej?
Okresu używalności nie określa producent ubrania ani sam pracownik. Zasady obowiązujące w zakładzie ustala pracodawca po konsultacji z pracownikami lub ich przedstawicielami. Rodzaje przydzielanego wyposażenia i przewidywane okresy użytkowania powinny odpowiadać warunkom panującym na konkretnych stanowiskach.
Przykładowo kurtka używana sporadycznie może zachować właściwości znacznie dłużej niż spodnie pracownika codziennie wykonującego obowiązki w warunkach powodujących silne zabrudzenia i uszkodzenia mechaniczne. Z tego powodu w jednej firmie mogą obowiązywać różne okresy użytkowania poszczególnych elementów wyposażenia.
Niektóre elementy mogą również zostać określone jako przeznaczone do używania do zużycia. W takim przypadku szczególnie ważna jest bieżąca ocena ich rzeczywistego stanu.
Czy zużytą odzież roboczą trzeba wymienić wcześniej?
Tak. Okres określony przez pracodawcę należy traktować jako przewidywany czas użytkowania, a nie gwarancję, że ubranie przez cały ten czas będzie nadawało się do pracy.
Jeżeli odzież utraci wymagane właściwości wcześniej, pracodawca powinien zapewnić pracownikowi odpowiednie wyposażenie. Nie może dopuścić do sytuacji, w której osoba wykonująca pracę nadal korzysta z odzieży lub obuwia, które z powodu uszkodzenia nie spełniają już swojej funkcji.
Jednocześnie znaczenie ma przyczyna uszkodzenia. Jeżeli utrata lub zniszczenie wyposażenia nastąpiły z winy pracownika, kwestia odpowiedzialności materialnej może być rozpatrywana inaczej niż w przypadku naturalnego zużycia będącego konsekwencją normalnego wykonywania obowiązków.
Kto odpowiada za pranie odzieży roboczej?
Co do zasady pracodawca powinien zapewnić pranie, konserwację, naprawę, odpylanie i odkażanie odzieży oraz obuwia roboczego, aby zachowywały wymagane właściwości. Jeżeli firma nie może zapewnić prania odzieży, w określonych przypadkach może wykonywać je sam pracownik, otrzymując odpowiedni ekwiwalent.
Istnieją jednak ważne wyjątki. Nie wolno powierzać pracownikowi prania, konserwacji, odpylania ani odkażania odzieży, która podczas pracy została skażona środkami chemicznymi, promieniotwórczymi albo materiałami biologicznie zakaźnymi. W takich przypadkach obowiązki związane z bezpiecznym postępowaniem z odzieżą pozostają po stronie pracodawcy, dlatego nie w każdym zakładzie dopuszczalna będzie praktyka polegająca na zabieraniu ubrania roboczego do domu i samodzielnym praniu go w zwykłej pralce.
Gdzie sprawdzić, kiedy przysługuje nowa odzież robocza?
Pracownik, który chce ustalić, jak często powinien otrzymywać nowe wyposażenie, powinien przede wszystkim sprawdzić obowiązujące u pracodawcy zasady przydziału odzieży i obuwia roboczego. W firmach stosuje się między innymi tabele określające rodzaj wyposażenia, jego liczbę oraz przewidywane okresy użytkowania.
Jeżeli zgodnie z taką tabelą spodnie wydawane są na 12 miesięcy, a obuwie na 24 miesiące, są to okresy ustalone dla konkretnego stanowiska. Nie oznacza to jednak, że identyczne terminy muszą obowiązywać u innego pracodawcy.
W razie wcześniejszego zużycia odzieży warto zgłosić ten fakt przełożonemu lub osobie odpowiedzialnej za kwestie BHP. Szczególnie istotne jest to wtedy, gdy uszkodzenie ubrania albo obuwia może wpływać na bezpieczeństwo wykonywania pracy.
Odzież robocza a odzież ochronna – czy to jest to samo?
W codziennym języku określenia te bywają używane zamiennie, jednak z punktu widzenia BHP nie zawsze oznaczają to samo. Ubranie robocze może służyć przede wszystkim zastąpieniu prywatnej odzieży pracownika w warunkach, w których mogłaby ona zostać zabrudzona lub zniszczona.
Odzież mająca chronić przed określonym zagrożeniem może natomiast stanowić środek ochrony indywidualnej. Dotyczy to wyposażenia służącego zabezpieczeniu pracownika przed konkretnymi czynnikami występującymi w środowisku pracy.
Odpowiedź na pytanie, co ile należy się odzież ochronna w pracy, zależy od tego, o jaki rodzaj wyposażenia chodzi. W przypadku odzieży i obuwia roboczego pracodawca ustala przewidywane okresy użytkowania, ale sprzęt nie może być stosowany po utracie wymaganych właściwości. W praktyce oznacza to, że termin zapisany w zakładowej tabeli przydziału nie usprawiedliwia dalszego korzystania ze zużytych butów, spodni czy kurtki, które nie nadają się już do wykonywania pracy.
Źródło: www.force.org.pl
